ABC - Stoute schoenen
Gorinchem, Blauwe Toren
Over de Blauwe Toren, een architecturaal hoogstandje dat een tijdlang dienst deed als hoofdresidentie van Karel de Stoute toen hij als graaf van Charolais nog Bourgondisch erfopvolger was.
In Gorinchem (uitgesproken als Gorkum), een stad in Zuid-Holland, werd in november 2016 een bijzondere ontdekking gedaan. Bij opgravingen aan de Duveltjesgracht vonden archeologen restanten van wat ooit ‘de Blauwe Toren’ was. Deze imposante donjon maakte deel uit van een kasteelcomplex dat gebouwd werd rond 1462 in opdracht van Karel de Stoute, toen nog graaf van Charolais, en diende als zijn hoofdresidentie. Na meerdere conflicten met zijn vader Filips de Goede had Karel besloten om het Brusselse paleis op de Koudenberg te verlaten en zich in het graafschap Holland te vestigen.
De toren had een ronde vorm en een diameter van 34 tot 36 meter, veel groter dan de meeste Middeleeuwse donjons. Het onderste deel van de toren was volledig bekleed met blauwe hardsteen ‘uyt het ingewand van de Luykse bergen gebraakt’, vandaar zijn naam. De toren werd door de tijdgenoten beschreven als een ‘alten wonderlijcken structure ende fortresse’. De secretaris van de latere Spaanse koning Filips II vergeleek het zelfs met het Colosseum.
De Blauwe Toren in Gorinchem, steendruk naar Jacob van der Ulft door Charles Rochussen. Veenm. CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
Voor Karel was de Blauwe Toren meer dan een kasteel. Dit prestigeproject zou en moest zijn positie als Bourgondische ‘kroonprins’ onderstrepen. Het Land van Arkel behoorde met Béthune in Artesië tot zijn belangrijkste landelijke bezittingen. De voorkeur voor Gorinchem boven Béthune als locatie voor zijn voornaamste residentie kwam waarschijnlijk vooral uit praktische overwegingen, omdat hij vanaf 1459 het meeste landgoed in Holland had en hij hier zijn machtsbasis probeerde te leggen om zijn opvolging te verzekeren.
Helaas blijft van dit architecturaal hoogstandje vandaag niets meer over. Beiden werden tussen 1578 en 1600 volledig afgebroken om plaats te maken voor de nieuwe vestingwerken van Gorinchem. Gezien de vroege afbraak is er nauwelijks iets bekend over het kasteel, maar zonder twijfel was het een van de meest bijzondere ooit gebouwd in Nederland.
Aangedragen door meerdere lezers van Stoute schoenen. Met dank aan Marie De Keulenaer
Bronnen:
Hurx, M. “’Een alten wonderlijcken structure ende fortresse’. De Blauwe Toren van Karel de Stoute in Gorinchem.” Bulletin KNOB 116, nr. 4 (2017): 184–208.
Werkgroep Vesting Gorinchem. Vesting Gorinchem.
Via https://vestinggorinchem.nl/