Beernem, Sint-Joriskerk

Over het ruiterbeeld van Sint-Joris in Beernem, stille getuige van de Bourgondische aanwezigheid in West-Vlaanderen.

In de parochiekerk van Sint-Joris, deelgemeente van de West-Vlaamse gemeente Beernem, staat een 15e-eeuws houten gepolychromeerd ruiterbeeld. Het stelt Sint-Joris en de draak voor, in de gedaante van niemand minder dan hertog Filips de Schone. Het wijst op een bijzondere band tussen deze kerk (of dit dorp) en het Bourgondische hof. De kunstenaar is onbekend. Onderaan het beeld zijn distels toegevoegd, die een expliciete verwijzing zijn naar de kerk en haar rol als bedevaartplaats tegen huidziekten.

Sinds 2020 staat het op de Vlaamse Topstukkenlijst vanwege zowel de historische als de hoge artistieke waarde. Het grote vakmanschap én luxueuze uitwerking merk je aan onder andere het gebruik van metaal voor de riddersporen.

Je kunt moeilijk niet denken aan het prachtschilderij De leden van het gilde van de Grote Kruisboog te Mechelen (ca. 1500) door de Meester van het Mechelse Sint-Jorisgilde. Ga maar eens kijken in het KMSKA (Antwerpen) en je zult zien dat ook daar Sint-Joris verschijnt in de gedaante van Filips de Schone.

Beeld van Filips de Schone als Sint-Joris met de draak. KIK-IRPA Brussel_foto Stephane Bazzo. CC BY-NC-ND 4.0, via topstukken.vlaanderen.be.

Dat de Bourgondische hertog (zoon van Maria van Bourgondië, uiteindelijk ook koning van Spanje) tot twee keer toe vereenzelvigd wordt met de heilige Joris is wat ze een portrait historié noemen, een portret waarvan de afgebeelde verschijnt als bijbelse, mythologische of historische held.

Filips de Schone verschijnt in ieder geval als een redder figuur. Misschien heeft dat wel te maken met de erg bewogen periode van onze contreien onder het bewind van zijn vader Maximiliaan van Oostenrijk. Eens hij zelf aan zet was, pakte zoon Filips het op een meer serene manier aan, met zin voor overleg en oog voor de wensen van de Bourgondische Nederlanden zelf.

Met dank aan Maarten Noë en Marie De Keulenaer.

Bronnen:
Visit Damme. Stadhuis.
Via https://www.visitdamme.be/stadhuis.

Vlaanderen. Inventaris onroerend erfgoed. Huis Sint Jan.
Via https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/78685.

Vlaanderen. Inventaris onroerend erfgoed. Parochiekerk Sint-Joris ten Distel.
Via https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/89389.

Vlaanderen. Topstukken Databank. Beeld van Filips de Schone als Sint-Joris met de draak.
Via https://topstukken.vlaanderen.be/topstukken/topstuk?id=699.

Vlaanderen. Departement Cultuur, Jeugd & Media. Nieuw op topstukkenlijst.
Via https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/nieuws/nieuw-op-topstukkenlijst.